Từ những bữa cơm vùng núi đến các bài thuốc dân gian, tai chua không chỉ tạo vị chua đặc trưng mà còn chứa nhiều hợp chất đang được giới y học quan tâm.
Với nhiều người ở thành phố, cái tên tai chua có thể còn khá xa lạ nhưng tại các vùng núi, thôn quê đây lại là loại quả quen thuộc, gắn với đời sống và ẩm thực.
Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, tai chua (tên khoa học Garcinia cowa), là cây gỗ mọc tự nhiên tại nhiều tỉnh miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và một số khu rừng ở Nam Bộ.
Với đồng bào Tày, Thái, Dao, Mường, quả tai chua từ lâu được sử dụng như một loại gia vị. Quả non có thể thái lát, phơi khô hoặc dùng tươi để tạo vị chua cho các món canh cá, canh thịt, lẩu hay món hầm.
Điểm khiến tai chua được ưa chuộng là vị chua khá dịu, hậu vị ngọt nhẹ, giúp món ăn thanh hơn, không quá gắt như chanh hoặc me. Khi chế biến cùng cá, thịt, loại quả này còn giảm mùi tanh và tạo cho nước dùng hương vị đặc trưng.
Không chỉ xuất hiện trong gian bếp, tai chua còn được sử dụng trong y học dân gian. Theo kinh nghiệm truyền thống, quả và vỏ cây được dùng theo hướng hỗ trợ tiêu hóa, kích thích ăn ngon và thanh nhiệt.
Tại một số địa phương, người dân còn sử dụng vỏ thân hoặc lá tai chua trong các bài thuốc dân gian hỗ trợ tiêu chảy hoặc một số tình trạng viêm nhẹ như ho, viêm họng. Tuy nhiên, quả vẫn là bộ phận được sử dụng phổ biến nhất.
Theo Tiến sĩ Phương, các nghiên cứu khoa học hiện đại cho thấy tai chua thuộc chi Garcinia, cùng chi với cây bứa (Garcinia oblongifolia). Các loài trong chi này được ghi nhận chứa nhiều nhóm hợp chất sinh học như xanthon, flavonoid và các hợp chất phenolic.
Nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận chiết xuất từ quả và vỏ tai chua có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm và kháng khuẩn ở mức độ nhất định. Ngoài ra, một số hợp chất thuộc chi Garcinia đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ chuyển hóa.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh với riêng cây tai chua, bằng chứng nghiên cứu trên người hiện vẫn còn khá hạn chế. Vì vậy, không thể đồng nhất những kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên các loài khác với tác dụng chữa bệnh đã được chứng minh ở người.
Chuyên gia nhấn mạnh, tai chua nhìn chung khá an toàn khi sử dụng với vai trò gia vị trong bữa ăn. Dù vậy, người bị viêm loét dạ dày hoặc trào ngược dạ dày, thực quản nên sử dụng vừa phải do quả có vị chua.
Đặc biệt, người dân không nên lạm dụng các sản phẩm quảng cáo quá mức về khả năng chữa bệnh hoặc giảm cân từ tai chua khi chưa có đầy đủ bằng chứng khoa học.