Loại rau có tên “xương cá” mọc nhiều ở vùng nông thôn được các nhà khoa học nghiên cứu về tác dụng chống viêm.
Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, rau xương cá (Myosoton aquaticum, Stellaria aquatica) mọc ven ruộng, những nơi ẩm thấp, là món ăn và cây thuốc của một số vùng quê. Do thân và cành cây phân nhánh khá nhiều, hình dáng giống bộ xương cá nên người dân gọi là rau xương cá.
Trước đây, ở một số vùng nông thôn miền Bắc, cây này được hái làm rau vào mùa xuân hoặc đầu hè. Hiện nay, dù không phổ biến như rau cải hay rau muống, cây xương cá vẫn được nhiều người tìm hái như một loại rau sạch mọc tự nhiên.
Cây xương cá thường được chế biến bằng cách lấy phần ngọn và lá non luộc, nấu canh hoặc xào. Rau có vị ngọt nhẹ, khá mềm và dễ ăn. Một số địa phương còn dùng rau nấu với tôm hoặc thịt băm.
Ngoài làm rau ăn, cây xương cá còn được sử dụng làm thuốc. Theo y học cổ truyền, rau xương cá có vị ngọt, tính mát, thường được dùng theo hướng thanh nhiệt, lợi tiểu, giảm viêm và hỗ trợ các trường hợp tiểu buốt, tiểu rắt hoặc viêm đường tiết niệu nhẹ.
Người dân còn dùng cây tươi nấu nước uống trong những ngày nắng nóng hoặc khi cảm thấy cơ thể “nóng trong”. Đây là những kinh nghiệm dân gian đã được lưu truyền khá lâu.
Dưới góc nhìn khoa học hiện đại, Tiến sĩ Phương cho biết, các nghiên cứu bước đầu cho thấy cây xương cá chứa flavonoid, saponin, acid phenolic và một số hợp chất chống oxy hóa.
Nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận chiết xuất từ cây có hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa và lợi tiểu ở mức độ nhất định. Điều này phần nào phù hợp với kinh nghiệm dân gian sử dụng rau xương cá trong các trường hợp viêm nhẹ hoặc hỗ trợ đường tiết niệu.
Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn thiếu các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên người. Do đó, chuyên gia lưu ý không phải cứ bị viêm đường tiết niệu là người bệnh có thể uống nước rau xương cá.
“Nếu chỉ có những biểu hiện nhẹ như nóng trong hoặc muốn bổ sung rau xanh trong bữa ăn thì người dân có thể lựa chọn rau xương cá. Nhưng nếu có các triệu chứng như sốt, đau vùng hông lưng, tiểu ra máu hoặc viêm đường tiết niệu tái phát thì cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị. Rau xương cá không thể thay thế kháng sinh hoặc các phương pháp điều trị chuyên khoa”, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh.
Ngoài ra, do đặc thù mọc hoang ở nơi ẩm thấp của cây nên người dân cần chọn nguồn thu hái sạch, tránh khu vực ô nhiễm hoặc nơi có sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đặc biệt, người có cơ địa lạnh hoặc đang tiêu chảy cũng không nên ăn quá nhiều trong một thời gian ngắn.