Không chỉ dừng ở giá trị làm cảnh, trưng bày trong ngày Tết cổ truyền, cúc vạn thọ còn được nhiều nơi trồng để lấy tinh chất có tác dụng bổ mắt.
Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, cúc vạn thọ (Tagetes erecta) là một trong những loài hoa phổ biến, được trưng bày nhiều vào dịp Tết. Bên cạnh đó cúc vạn thọ còn là cây dược liệu được sử dụng trong y học cổ truyền ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
Trong dân gian, hoa và lá cúc vạn thọ là bộ phận được sử dụng nhiều nhất. Một số nơi dùng hoa pha trà, nấu nước hoặc phối hợp với các vị thuốc khác để hỗ trợ các trường hợp cảm sốt nhẹ, đau họng hoặc khó tiêu. Lá tươi đôi khi được giã đắp ngoài da khi bị côn trùng đốt, mụn nhọt hoặc các vết xây xát nhỏ.
Các nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy cúc vạn thọ chứa khá nhiều carotenoid, đặc biệt là lutein và zeaxanthin, hai sắc tố tạo nên màu vàng cam đặc trưng của hoa.
Đây cũng là hai hoạt chất được nghiên cứu nhiều trong lĩnh vực sức khỏe mắt. Một số nghiên cứu ghi nhận lutein và zeaxanthin có thể bảo vệ điểm vàng của võng mạc trước tác động của ánh sáng xanh và quá trình lão hóa.
Ngoài ra, hoa còn chứa flavonoid, tinh dầu và nhiều hợp chất chống oxy hóa khác. Các nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận cúc vạn thọ có hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa và kháng khuẩn ở mức độ nhất định.
Hiện nay, phần lớn lutein sử dụng trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên thế giới được chiết xuất từ hoa cúc vạn thọ. Nhiều nước (Ấn Độ, Trung Quốc, Peru, Mexico…) trồng cúc vạn thọ với quy mô lớn để làm nguyên liệu.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương lưu ý cần phân biệt rõ giữa chiết xuất lutein đã được tinh chế và việc uống nước hoa cúc hay ăn hoa tươi. Bạn không thể kỳ vọng chỉ uống vài cốc trà hoa có tác dụng tương đương các chế phẩm đã được chuẩn hóa.
Đặc biệt, người dân không tận dụng hoa cúc từ các chậu cây trang trí bởi người trồng có thể đã sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hoặc chất kích thích sinh trưởng. “Nếu muốn dùng làm trà hoặc thuốc, bạn nên sử dụng nguyên liệu được trồng theo mục đích dược liệu hoặc thực phẩm”, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh.
Ngoài ra, những người có tiền sử dị ứng với các loài thuộc họ cúc cũng nên thận trọng.