Iran vừa tuyên bố phá hủy hoàn toàn radar cảnh báo tên lửa đạn đạo AN/FPS-132 trị giá 1,1 tỷ USD tại căn cứ Mỹ ở Qatar, khiến hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ ở Vùng Vịnh rung chuyển.
Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông bùng nổ, radar AN/FPS-132, biểu tượng của sức mạnh công nghệ quân sự Mỹ, đã trở thành tâm điểm khi Iran tuyên bố phá hủy hoàn toàn hệ thống này tại căn cứ Al Udeid ở Qatar.
Với giá trị lên đến 1,1 tỷ USD và khả năng phát hiện tên lửa đạn đạo từ khoảng cách hàng nghìn kilomet, radar này không chỉ là “mắt thần” bảo vệ không phận mà còn đại diện cho sự tiến bộ vượt bậc trong lĩnh vực radar phased array.
Sự kiện này không chỉ làm rung chuyển hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ mà còn khơi dậy sự tò mò về công nghệ đằng sau, từ tần số hoạt động đến khả năng giám sát không gian.
Radar AN/FPS-132, còn được biết đến với tên gọi Upgraded Early Warning Radar (UEWR), là sản phẩm nâng cấp từ các hệ thống cũ hơn như PAVE PAWS và BMEWS do Raytheon (nay thuộc RTX Corporation) phát triển để đáp ứng nhu cầu cảnh báo sớm và giám sát không gian của Lực lượng Không gian Mỹ.
Hệ thống này hoạt động dựa trên công nghệ phased array solid-state, một bước tiến lớn so với các radar cơ học truyền thống.
Thay vì sử dụng anten quay cơ học để quét không gian, phased array sử dụng hàng nghìn phần tử anten điện tử cố định, cho phép chùm radar được điều khiển điện tử một cách nhanh chóng và chính xác.
Điều này mang lại tốc độ phản ứng chỉ trong vài mili giây, giúp radar quét qua không gian rộng lớn mà không cần chuyển động vật lý, giảm thiểu hỏng hóc cơ học và tăng độ tin cậy trong môi trường khắc nghiệt.
Phiên bản Block 5 của AN/FPS-132, được lắp đặt tại Qatar, sử dụng ba mặt radar để bao phủ 360 độ, vượt trội hơn so với các phiên bản hai mặt chỉ đạt 240 độ, đảm bảo giám sát toàn diện mà không có điểm mù.
Theo defencesecurityasia.com, về thông số kỹ thuật, AN/FPS-132 hoạt động ở băng tần Ultra High Frequency (UHF), một lựa chọn lý tưởng cho việc phát hiện mục tiêu tầm xa vì sóng UHF có khả năng xuyên thấu tốt hơn qua khí quyển và ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết xấu so với các băng tần cao hơn như X-band.
Tầm xa phát hiện của hệ thống này đạt khoảng 3.000 dặm (tương đương 4.828km), nhưng trong điều kiện tối ưu, một số đánh giá cho thấy có thể lên đến 5.000km, đủ để theo dõi tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), tên lửa tầm trung (IRBM) và tên lửa tầm ngắn (SRBM) từ xa, thậm chí ngoài không gian.
Theo missiledefenseadvocacy.org, mỗi mặt radar chứa khoảng 3.589 phần tử anten và hệ thống sử dụng công suất lên đến 870 kW, cho phép tạo ra chùm radar mạnh mẽ để quét và theo dõi nhiều mục tiêu đồng thời.
Khả năng phân biệt mục tiêu cũng ấn tượng, với radar có thể phát hiện vật thể có tiết diện radar (RCS) tối thiểu chỉ 1 m² ở khoảng cách lên đến 2.000km, đồng thời phân loại giữa mối đe dọa thực sự và các vật thể không nguy hiểm như vệ tinh hoặc mảnh vụn không gian.
Theo govinfo.gov, điều này nhờ vào phần mềm xử lý tín hiệu tiên tiến, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để lọc nhiễu và dự đoán quỹ đạo, giúp cung cấp dữ liệu chính xác cho hệ thống phòng thủ tên lửa mặt đất (Ground-based Midcourse Defense).
Công nghệ solid-state là yếu tố then chốt làm nên sức mạnh của AN/FPS-132, với khoảng 2.500 module truyền phát solid-state thay vì đèn điện tử cũ kỹ.
Những module này sử dụng bán dẫn để tạo sóng radar, mang lại hiệu suất cao hơn, tiêu thụ năng lượng thấp hơn và tuổi thọ dài hơn, đồng thời dễ dàng nâng cấp mà không cần thay thế toàn bộ hệ thống.
Hệ thống còn tích hợp các tính năng bảo mật cao, bao gồm giao thức mã hóa và an ninh mạng để chống lại các cuộc tấn công điện tử, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chiến tranh hiện đại nơi radar có thể bị nhắm đến bởi tên lửa hành trình hoặc drone.
Việc nâng cấp gần đây tại các căn cứ Clear ở Alaska và Cape Cod ở Massachusetts đã bổ sung bộ xử lý dữ liệu mới, phần mềm xử lý tín hiệu cải tiến và hệ thống mạng kết nối, giúp radar không chỉ cảnh báo tên lửa mà còn hỗ trợ giám sát không gian, theo dõi vệ tinh và các vật thể quỹ đạo.
Theo biztucson.com, sự kiện Iran tuyên bố phá hủy AN/FPS-132 tại Qatar đặt ra câu hỏi về tính dễ bị tổn thương của công nghệ này.
Với khả năng bao phủ rộng lớn, radar trở thành mục tiêu chiến lược và dù có thiết kế bền vững, nó vẫn phụ thuộc vào vị trí cố định, khiến dễ bị tấn công bởi tên lửa chính xác cao từ xa.
Theo defencesecurityasia.com, điều này nhấn mạnh nhu cầu Mỹ phải đa dạng hóa hệ thống, kết hợp với các radar di động như AN/TPY-2 để bổ sung cho UEWR.
Radar AN/FPS-132 không chỉ là một thiết bị mà còn là minh chứng cho sự hội tụ giữa công nghệ radar, trí tuệ nhân tạo (AI) và chiến lược quốc phòng, giúp Mỹ duy trì lợi thế trong cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu.